Trận mưa lớn kéo dài 2 giờ chiều hai hôm trước đã gây ngập nặng 59 tuyến đường của TP HCM làm cho liên lạc rối loạn, hàng loạt nhà dân và siêu thị bị nước tràn vào, rộng rãi bãi đỗ trong sân bay Tân Sơn Nhất bị ngập làm cho hàng chục chuyến bay phải chuyển hướng... gây xáo trộn cuộc sống hàng triệu đứa ở đô thị lớn nhất nước.

Lý giải tình trạng TP HCM bị ngập nặng sau một cơn mưa lịch sử, Trọng điểm điều hành chống ngập thị trấn liệt kê 5 xuất xứ:

Mưa quá lớn - cống quá nhỏ xíu

Vũ lượng quá lớn, vượt xa tần suất kiến tạo hệ thống thoát nước bây chừ nên gây ngập trên diện rộng. Thậm chí, một vài tuyến đường đã được đầu tư, nâng cấp hệ thống thoát nước vẫn bị ngập như: Phan Xích Long, Trường Sơn, Song hành quốc lộ 22, Phan Văn Hớn, Nguyễn Ảnh Thủ, Tô Ngọc Vân...

Theo Quyết định 752 của Thủ tướng về Phê duyệt y Quy hoạch tổng thế hệ thống thoát nước TP HCM tới năm 2020 đối với tuyến cống cấp cao nhất đạt trên 95 mm trong 3 giờ, triều cường theo thiết kế là trên 1,3 m. 

TP HCM bị ngập nặng sau trận mưa chiều 26/9. Ảnh: Duy Trần

Trong khi đó, những năm vừa qua, hiện trạng biến đổi khí hậu làm lượng mưa ngày một lớn và đỉnh triều trên sông ngày một cao. Cụ thể, các cơn mưa có vũ lượng trên 100 mm hình thành ngày càng đa dạng (mỗi năm 3 lần) và triều cường năm sau luôn cao hơn năm trước, hiện là 1,68 m so với 10 năm trước đây chỉ là 1,5 m.

Trận mưa nhị hôm trước kéo dài 2 giờ với vũ lượng hơn 179 mm (đo tại quận 1) và các thị xã, thị xã khác đều trên hoặc xấp xỉ 100 mm được Đài khí tượng thủy văn khu vực Nam Bộ đánh giá là cơn mưa lớn nhất xảy ra tại Sài Gòn trong 40 năm qua.

Xả rác rườm rũ, kênh rạch bị lấn chiếm

Hiện trạng cư dân xả rác xuống chuỗi hệ thống thoát nước (miệng thu hầm ga, kênh rạch) còn tầm thường. Nên khi mưa lớn, sức ép nước cao sẽ cuốn rác tham gia lưới chắn, cản trở dòng chảy. "Trước khi hình thành mưa, chúng tôi đã triển khai vớt rác trước miệng thu nước và bố trí người trực những nơi có kỹ năng gây ngập nhưng cũng chỉ hạn dè bỉu được một phần", thây mặt Trọng tâm chống ngập cho nhân thức.

Thị trấn phổ quát lần quyết liệt về xử phạt hành vi "Đổ rác, chất thải hoặc bất cứ vật gì khác vào hố ga, chuỗi hệ thống thoát nước công cộng, trên lòng đường, hè phố". Đương nhiên trên thực tế, hầu như rất ít người bị phạt do không bắt được quả tang.

Trạng thái xâm chiếm hệ thống thoát nước, cửa xả, kênh rạch còn phổ biến nhưng việc xử lý còn quá chậm dù chính quyền thị trấn đã chỉ đạo xử lý phổ biến lần. Trong chuyến khảo sát các tuyến kênh thoát nước cho phi trường Tân Sơn Nhất cách đây không lâu của Chủ toạ UBND TP HCM Nguyễn Thành Phong, đoàn đã ghi nhận hàng loạt tòa tháp nhà dân xây xâm lăng bờ kênh. Dưới lòng kênh cũng có lượng lớn rác thải và vật liệu xây đắp nằm bề bộn, chắn ngang dòng chảy, bít kì lạ cửa thoát nước khiến cho nước tù nhân, bốc mùi khó tính.

Công trình chống ngập 'rùa bò'

Phổ thông công trình đã được khai triển để xóa các điểm ngập còn lại (quá trình 2016-2020) nhưng tiến độ lừ đừ do vướng giấy tờ, như: Công trình cải tạo rạch Xuyên Tâm, Cải tạo rạch Ông Búp, Kênh tiêu Liên Phường... Hoặc thành lập chậm như: Xa lộ Hà Nội (chân cầu Rạch Chiếc), Nguyễn Văn Quá (thị xã 12)...

Gần một ngày sau trận mưa lịch sử, phổ thông nơi ở TP HCM vẫn còn ngập nặng. Ảnh: Mạnh Tùng

ví dụ, công trình cải tạo rạch Xuyên Tâm với tổng số vốn hơn 5.100 tỷ đồng nhằm giúp thoát nước, giảm ngập úng cho 700 ha tại rộng rãi khu vực ở các quận Bình Thạnh, Gò Vấp được giao cho một tổ chức kinh doanh cá nhân đầu cơ trong khoảng năm 2015 hiện giậm chân tại chỗ. Vừa qua, lên tiếng UBND thị trấn, các sở ngành nghề cho nhân thức vẫn chưa có động tĩnh gì từ phía chủ đầu tư chốt lại thời gian phát động, hoàn thành dự án cải tạo tuyến rạch mạch máu vùng nội thành thành phố này.

Chưa chấp hành các công trình hỗ trợ thoát nước

Dù đã được quy hoạch trong khoảng lâu, song các dự án cung cấp thoát nước trong vấn đề kiện tác động biến đổi khí hậu, tình tiết thủy văn phức hợp tại đô thị đã được Thủ tướng phê phê chuẩn 8 năm trước chưa thể khai triển thành lập. Hiện, chỉ mới xây dựng được một trong 10 cống kiểm soát triều (Nhiêu Lộc - Thị Nghè) và hơn 40% hệ thống đê bao (60 km đê bao trong tổng số 149 km).

"Chậm rì rì trễ là do thiếu vốn. Để triển khai các quy hoạch chống ngập cần số tiền lên đến hàng trăm nghìn tỷ đồng nhưng thực tế đô thị mới đầu tư được 25.000 tỷ, nên khối lượng công tác còn rất hạn nhạo báng. Hình như đó, việc phóng thích mặt bằng quá chậm trễ cũng tác động tới tiến độ thiết kế các dự án chống ngập", thông báo của UBND TP HCM cho biết.

Dự án thoát nước đang khai triển ngăn dòng chảy

Một số tòa tháp thoát nước đang thiết kế cũng được cho là một trong những nguyên nhân khiến cho ảnh hưởng tới kĩ năng thoát nước của tuyến cống hiện hữu. Trong khi, theo Trọng tâm chống ngập, có những tuyến con đường đã xử lý ngập bằng giải pháp tạm thời (đấu nối mở thêm hướng thoát nước mới, cải tạo miệng thu…) trong khi chờ các dự án lớn triển khai đã sinh ra ngập khi mưa to.

Video người Sài Gòn đau khổ sau trận mưa lịch sử:

Hữu Công

Xem thêm: Báo Mới Trong Ngày